W procesie oceniania, kluczową rolę odgrywają odpowiednio zaprojektowane zadania, które dostarczają nauczycielom ogromnej ilości informacji. Jednak, aby te dane miały wartość, trzeba je właściwie ocenić. Kryterium oceny to narzędzie, które pozwala na ocenę pracy uczniów na podstawie określonych, wcześniej ustalonych kryteriów. Ma ono dwie główne funkcje: (1) pozwala uczniom zrozumieć, co jest kluczowe dla osiągnięcia dobrego wyniku, i (2) wspomaga nauczyciela w analizie pracy ucznia.
Kiedy uczymy matematyki w oparciu o rozwiązywanie problemów, warto uwzględnić kryteria, które oceniają następujące umiejętności ucznia:
- Dokładność rozwiązania – czy problem został rozwiązany poprawnie i w sposób efektywny?
- Uzasadnienie stosowanych strategii – czy uczeń potrafił wyjaśnić, jak rozwiązał zadanie?
- Logika rozumowania – czy uczeń wykazał się poprawnym, logicznym myśleniem podczas rozwiązywania zadania?
- Zastosowanie różnych reprezentacji – czy uczeń potrafił przedstawić problem w różnych formach (np. słownie, na ilustracji, na wykresach, za pomocą liczb)?
- Umiejętność posługiwania się narzędziami i materiałami dydaktycznymi – czy uczeń wykorzystał pomoce naukowe (np. klocki, rysunki, liczmany) w celu ułatwienia sobie rozwiązania zadania?
- Precyzyjność językowa – czy uczeń użył właściwego języka matematycznego i dokładnych jednostek miar?
- Rozpoznawanie wzorców – czy uczeń potrafił zauważyć powtarzające się zależności i powiązać różne pomysły matematyczne?
Kryteria oceny zazwyczaj tworzone są na podstawie najwyższego możliwego wyniku, co oznacza, że opisują, jak wygląda doskonała praca w danej kategorii. Na ich podstawie nauczyciel może ustalić poziomy dla poszczególnych, niższych ocen.
Ogólne kryteria oceny
Kryteria ogólne to narzędzie, które obejmuje szersze kategorie oceniania, pasujące do różnych zadań i sytuacji. Dzięki nim nauczyciel może ocenić wykonanie zadania na różnych poziomach, używając uproszczonej skali, jak np. pięciostopniowa skala ocen. Taki system pozwala na szybkie przypisanie pracy ucznia do jednej z dwóch szerokich grup: „dobrze zrobione” lub „do poprawy”.
Przykładowa pięciostopniowa skala ocen:
- „Dobrze zrobione”:
- 4 – Doskonały: Świetnie!
- Opis: Uczeń wykonał zadanie w sposób w pełni zadowalający, spełniając wszystkie wymagania dotyczące treści, procesów oraz jakości pracy. Odpowiedź jest precyzyjna, a komunikacja skuteczna – ocenia się raczej efektywność, a nie długość wypowiedzi. Możliwe są jedynie drobne błędy, które nie mają wpływu na ogólną poprawność rozwiązania.
- Przykład: Uczeń dokładnie rozwiązał zadanie, wyjaśnił zastosowaną metodę i uzasadnił swoje obliczenia. Może się zdarzyć, że popełnił mały błąd w zapisie, ale ogólnie rozumie rozwiązanie i skutecznie przekazuje je.
- 3 – Biegły: Dobrze, ale może być lepiej
- Opis: Uczeń wykonał zadanie w sposób prawidłowy, ale może potrzebować minimalnej pomocy lub wskazówek, by osiągnąć pełną poprawność. Błędy są niewielkie, co daje nauczycielowi pewność, że uczeń rozumie temat na tyle, aby poradzić sobie z zadaniem z niewielkim wsparciem.
- Przykład: Uczeń rozwiązał większość zadania poprawnie, ale popełnił drobny błąd w jednym z etapów rozwiązania, np. źle dobrał strategię do konkretnej części zadania. Nauczyciel daje mu wskazówki, aby uniknął podobnych błędów w przyszłości.
- 4 – Doskonały: Świetnie!
- „Do poprawy”:
- 2 – Mierny: Potrzebuje poprawy
- Opis: Uczeń wykonał tylko część zadania lub wykazał się brakiem zrozumieniem części zagadnienia. W tym przypadku konieczna jest dalsza pomoc nauczyciela, aby poprawić błędy i wzmocnić umiejętności ucznia. Widać, że uczeń nie rozumie w pełni treści zadania lub zrobił poważny błąd w trakcie rozwiązywania.
- Przykład: Uczeń potrafił rozwiązać część zadania, ale nie potrafił uzasadnić swojego rozwiązania. Prawdopodobnie brakuje mu pełnego zrozumienia zastosowanej procedury lub błędnie użył jednej z metod. Nauczyciel musi przeanalizować z uczniem, co poszło źle, i pomóc mu to poprawić.
- 1 – Niezadowalający: Niezrozumiane
- Opis: Uczeń podjął próbę rozwiązania zadania, ale jego wysiłki były niewystarczające. Istnieją jedynie fragmenty wykonania zadania, a reszta jest niepoprawna lub niekompletna. Uczeń nie zrozumiał głównych zasad i nie osiągnął praktycznie żadnego sukcesu w rozwiązaniu problemu.
- Przykład: Uczeń próbował rozwiązać zadanie, ale popełnił poważne błędy w podstawowych obliczeniach lub nie zastosował odpowiedniej metody. W efekcie nie uzyskał prawidłowego wyniku i jego podejście nie wykazuje zrozumienia kluczowych koncepcji.
- 0 – Brak odpowiedzi
- Opis: Uczeń nie udzielił żadnej odpowiedzi.
- Przykład: Uczeń oddał pustą kartkę.
- 2 – Mierny: Potrzebuje poprawy
Przy używaniu takiej skali ważne jest, by nauczyciel mógł szybko przypisać odpowiednią ocenę, bazując na tych ogólnych kryteriach, a także by po ocenie miała miejsce analiza wykonania zadania. Jest to narzędzie pomocne w planowaniu dalszych działań edukacyjnych, które pozwalają na wskazanie mocnych stron ucznia oraz obszarów do poprawy.